Kancelaria Prawa Kanonicznego Magdalena Furmańczuk



Czy kościelny proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa przebiega tak jak cywilny proces rozwodowy?

Stwierdzeni nieważności małżeństwa w świetle prawa kanonicznego nie jest odpowiednikiem rozwodu w prawie rodzinnym. Mylne jest używanie sformułowania „rozwód kościelny”, przede wszystkim dlatego, że w przeciwieństwie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Kodeks Prawa Kanonicznego, co do zasady, nie przewiduje możliwości rozwiązania małżeństwa .

Dla obu porządków prawnych istotne są również zasady proceduralne według, których postępują Sądy. Praktyka pokazuje, że małżonkowie w pierwszej kolejności uzyskują rozwód cywilny, a dopiero później występują do sądu kościelnego o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Są to jednak dwa niezależne od siebie postępowania i do rozpoznania sprawy przed sądem kościelnym nie jest  wymagane, rozstrzygniecie sądu cywilnego. Postępowanie dowodowe w sprawach o rozwód jest mało szczegółowe. Rozwód jest orzekany bardzo szybko (aż 75% spraw stanowią rozwody bez orzekania o winie) a to powoduje, że sąd nie ustala okoliczności związanych z rozkładem pożycia małżeńskiego, w odniesieniu do przyczyn tego rozkładu. Procedura gromadzenia dowodów w ramach procesu kanonicznego, różni się od tej, którą stosują sądy świeckie. W sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa postępowanie dowodowe jest bardziej obszerne i wnikliwe od postępowania w sądzie cywilnym. W ramach tej procedury przesłuchania stron jak i świadków odbywają się osobno i pojedynczo – bez udziału drugiej strony oraz pozostałych uczestników procesu. Natomiast przy przesłuchaniu mogą być obecni ich adwokaci lub pełnomocnicy, chyba że sędzia z powodu okoliczności rzeczy i osób uzna, że należy postępować z zachowaniem tajemnicy – kan. 1559, KPK/83. Znamienne jest, że sąd kościelny nie orzeka o winie lub jej braku leżącej po którejkolwiek stronie.  Istotą procesu o stwierdzenie nieważności małżeństwa jest odpowiedź na pytanie, czy małżeństwo zostało zawarte ważnie, czy też nie. Wyrok stwierdzający nieważność małżeństwa, po upływie określonych w prawie terminów staje się wykonalny.  Stronie, która uważa się za pokrzywdzoną przysługuje prawo wniesienia apelacji.

 

Jak otrzymać stwierdzenie nieważności małżeństwa?

Proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa rozpoczyna się w momencie przyjęcia dekretem przez Sąd skargi powodowej, złożonej przez stronę inicjującą proces – powoda. Według kan. 1672 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku oraz art. 1 Mitis Iudex Dominus Iesus w sprawach o nieważność małżeństwa, które nie są zarezerwowane Stolicy Apostolskiej, właściwe są :

  1. trybunał miejsca, w którym małżeństwo zostało zawarte;
  2. trybunał miejsca w, w którym jedna ze stron lub obie strony mają stałe lub tymczasowe zamieszkanie;
  3. trybunał miejsca, w którym faktycznie trzeba będzie zebrać większość dowodów.

Brak właściwości sądu  do rozpatrzenia sprawy powoduje odrzucenie skargi powodowej.

Centralną częścią procesu jest postępowanie dowodowe zwane instrukcją sprawy. Podczas tego etapu procesu odbywa się przesłuchanie stron, świadków, opinię wydają powołani w sprawie biegli.

Po  zgromadzeniu środków dowodowych proces przechodzi w końcową fazę, na którą składają się ogłoszenie akt procesowych, zamknięcie postępowania dowodowego i dyskusja nad sprawą zakończona orzeczeniem sędziego. Wyrokowanie jest czynnością zarezerwowaną dla sędziego, zarówno strony procesowe jak i ich adwokaci nie mogą podejmować żadnych działań.  Wyrok zaś zostanie wydany i ogłoszony po tym, jak sędziowie opierając się na aktach, faktach i dowodach przedstawionych w sprawie, osiągną pewność moralną, co do rozstrzygnięcia.

Więcej zobacz:

Obecność – udział adwokata kościelnego w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa

Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r oraz instrukcja Dignitas connubii regulują urząd adwokata /rolę/ instytucję adwokata kościelnego  w procesie o stwierdzenie nieważności  małżeństwa  – błędnie nazywane „rozwodem kościelnym”.

Adwokat kościelny działa na zlecenie strony procesowej. Jego fachowa i profesjonalna pomoc i  dokonywane  przez niego czynności procesowe służą stronie w dążeniu do określonego celu, jakim jest w tym przypadku, stwierdzenie nieważności małżeństwa. Wykonując swoje zadanie adwokat kościelny powinien mieć na uwadze uczciwość i prawdę.

Poprzez czuwanie nad dopełnieniem wszystkich formalnych wymogów przez stronę procesową, której interesów broni, na poszczególnych  jego etapach, adwokat kościelny przyczynia się do usprawnienia przebiegu procesu o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Nieocenioną pomocą dla stron są działania adwokata polegające między innymi na: formułowaniu pism procesowych, wskazywanie stronom na przysługujące jej prawa do zgłaszania ekscepcji, pilnowanie dotrzymania przez stronę terminów sądowych, wybór i zgłoszenie odpowiednich środków dowodowych. W myśl kan. 1559 KPK/83: „Strony nie mogą być obecne przy zeznaniach świadków, chyba  że sędzia, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy dobra prywatnego, uzna że trzeba je dopuścić. Mogą natomiast być obecni ich adwokaci  lub pełnomocnicy, chyba, że sędzia, z powodu okoliczności rzeczy i osób uzna, że należy postępować  z zachowaniem tajemnicy”.

Pomoc adwokata kościelnego nie ogranicza się tylko do  współpracy ze stroną, której interesów broni. Jego bardzo ważnym zdaniem jest również aktywna współpraca z innymi uczestnikami procesu jak również z sędzią.

Więcej zobacz:

Nowe prawo nie zmienia dyscypliny Kościoła

 

Więcej informacji w artykule:

ks. prof. Piotr Majer o zmianie w prawie kanonicznym (gosc.pl)

 

 

 

Reforma procesu o stwierdzenie nieważności małżeństwa

 

Facebook   Instagram
tel.: +48 662 277 990
office@kancelaria.furmanczuk.pl

tel.: +48 662 277 990
office@kancelaria.furmanczuk.pl
ul. Nowogrodzka 62C
02-002 Warszawa

ul. P.S. Wyszyńskiego 4
22-400 Zamość

© 2017 - 2018 kancelaria.furmanczuk.pl | design by: aga-grafik.pl